فداكارى

"فداكارى"

پژوهشگران آلمانی کشف کرده اند که انسان از اوان کودکی حتی گاه از 18 ماهگی نشانه های از خودگذشتگی را به نمايش می گذارد که نمايانگر ميل ذاتی انسان در بلند کردن دست ياری به سوی ديگران است.
محققان طی آزمايش هايی متوجه شدند کودکانی که تازه درحال آموختن راه رفتن هستند در تکميل برخی وظايف مانند روی هم چيدن يک دسته کتاب به غريبه ها کمک می کنند .نتايج اين مطالعه در نشريه "ساينس" منتشر شده است.
به علاوه آنها دريافتند که شامپانزه های بسيار نوجوان هم همين خصلت را بروز می دهند که نخستين شاهد از فداکاری در پستانداران عالی غير از انسان است .اين مطالعه نتيجه گيری می کند که حس فداکاری احتمالا شش ميليون سال قبل در جد مشترک شامپانزه و انسان پديدار شد.

کمک بی پاداش

دانشمندان از قديم در اين مورد که چه انگيزه ای انسان را فارغ از هرگونه سودجويی شخصی به سوی "نيکی کردن از روی مهر خالص" و کمک به غريبه ها (غيرخويشاوندان) می کشاند بحث کرده اند.
توانايی افراد در همکاری با ديگران - کمک های خيريه، پرداخت ماليات و غيره - لازمه تشکيل و انسجام جامعه انسانی است و بسياری از دانشمندان استدلال کرده اند که از خود گذشتگی يک رفتار منحصر به انسان است که در اعماق مغز او حک شده.
تازه ترين مطالعه در اين زمينه می گويد که فداکاری يک صفت نيرومند انسانی است و احتمالا بيش از شش ميليون سال قبل در جد مشترک انسان و شامپانزه حاضر بوده است.
فيليکس وارنکن، روانشناس در بخش انسان شناسی تکاملی در موسسه ماکس پلانک در لايپزيگ در آلمان در مورد شامپانزه می گويد: "اين نخستين آزمايشی است که نمايانگر از خودگذشتگی در پستانداران عالی غير از انسان است."
وی افزود: "ادعا می شد که شامپانزه ها عمدتا از روی خودخواهی عمل می کنند؛ اما در آزمايش ما هيچ پاداشی در کار نبود و با اين حال آنها به سايرين کمک کردند."
دکتر وارنکن و همکارش پروفسور مايکل توماسلو می خواستند ببينند آيا کودکان بسيار خردسال که هنوز مهارت اجتماعی نياموخته اند آماده کمک به غريبه ها هستند يا نه .آن ها برای اين کار هنگام انجام وظايف ساده مثل پهن کردن لباس روی بند، گيره ها را انداختند يا هنگام چيدن کتاب ها يکی را زمين انداختند.
تقريبا هر 24 کودک 18 ماهه که مورد مطالعه بودند با بلند کردن گيره يا کتاب، آن هم اغلب در همان 10 ثانيه اول آزمايش، به محققان کمک کردند.
بچه ها تنها وقتی کمک می کردند که محقق برای تکميل وظيفه ای که در دست داشت به آن شی نيازمند بود. اگر گيره يا کتاب به طور عمدی روی زمين انداخته می شد بچه ها به آن دست نمی زدند.
فيليکس وارنکن گفت: "نتيجه حيرت انگيز بود زيرا اين بچه ها آنقدر کوچک هستند که هنوز پوشک می پوشند و به سختی تکلم می کنند، اما از حالا کمک کردن را بلدند."
همين آزمايش ها در مورد شامپانزه های خردسال که در حصر به دنيا آمده اند تکرار شد. آنها هم به در انجام کارهای ساده مثل بلند کردن يک شی که بر زمين افتاده بود به محققان کمک کردند اما برخلاف بچه ها در کارهای پيچيده تر چنين نکردند.
اين دو محقق در مجله ساينس نوشتند: "کودکان و شامپانزه ها هر دو گرايش به کمک دارند، اما به نظر می رسد توانايی آن ها در تعبير نيازهای ديگران به دريافت کمک در شرايط متفاوت فرق می کند."